Làm báo xuân và thú đọc báo xuân

 

Ngày xưa…mà cũng chẳng phải xưa đâu, chỉ mới 43 năm thôi, khoảng thời gian vừa đủ nửa một đời người so với tuổi thọ nhân sinh ngày nay. Trước năm 1975, khi mà hoạt động báo chí và việc làm báo còn ở giai đoạn đúc chữ chì, thợ xếp chữ còn ở trần, quần tà lỏn bốc từng con chữ ngược bó dây thun vô khuôn, người sửa mo-rat còn gọi là “thầy cò” nhận từ tay anh sếp ty-po tờ giấy báo khổ 1,65 m dùng tay xé toạt một nửa, lấy cái giẻ lau nhúng nước lao sơ qua vừa đủ thấm nước để ăn mực in, đặt tờ giấy báo này lên khuông chữ đã lăn mực, dùng cái bàn chải to đùng đập đập cho chữ ăn mực… để sửa lỗi thì so lại việc làm ra tờ báo bây giờ với những thập niện của thế kỷ trước người làm báo như làm việc… trên thiên đàng với công nghệ đánh chữ vi tính, dàn trang, làm kẽm, chạy máy in hiện đại.

Báo xuân tạp chí Phổ Thông trước năm 1975

Tôi vào làng báo rất sớm, vừa viết báo lại vừa làm báo nên đã trải qua những giai đoạn khó khăn, phôi thai nhất của công nghệ làm báo. Phải nói là tôi được “trui rèn” trong “lửa đỏ”, từ làm nhật báo, tuần báo, tạp chí…đều đã trải qua. Trước năm 1975 số lượng đầu báo không nhiều như bây giờ, hầu hết đều là nhật báo, tức báo ra hàng ngày có khoảng 30 tờ, số lượng tuần báo, bán nguyệt san, nguyệt san (tạp chí) chiếm số lượng khiêm tốn và hầu như chuyên về lãnh vực giải trí. Chỉ có báo ngày mới thực sự được gọi là báo, cạnh tranh nhau rất dữ dội, không chỉ đưa tin nóng ở lãnh vực thời sự, chính trị mà còn cả những bài “nằm”, tức những bài dài kỳ, tiểu thuyết tâm lý xã hội, dịch thuật, đặc biệt là dịch từ tiểu thuyết kiếm hiệp của Kim Dung.

 

Nhật báo ngày ấy cũng phân định đẳng cấp rất dữ, căn cứ vào lượng độc giả, số tia-ra phát hành và quy mô tờ báo 4 trang hay 8 trang. Báo ngày, hạng A lúc đó xin nêu một vài cái tên báo làm ví dụ: Sống, Chính Luận, Trắng Đen, Điện Tín, Sài Gòn Mới, Bút Thép, Công Luận…Hạng B: Hòa Bình, Độc Lập, Xây Dựng, Tin Sáng… Mỗi tờ báo, dù hạng A hay hạng B đều có một lượng độc giả riêng, gọi là độc giả trung thành, còn lại là độc giả “vãng lai”, tức có chuyện gì hay, tin tức sốt dẻo, giật gân thì số lượng độc giả sẽ tăng đột biến nhờ số lượng độc giả “vãng lai”, còn bình thường thì báo sống được nhờ lượng độc giả trung thành.

 

Muốn tờ báo bán chạy, giữ vững chất lượng, cạnh với đồng nghiệp để chiếm thị trường, thị phần độc giả thì vấn đề quan trọng của tờ báo là tìm một ê kíp làm công việc tòa soạn có uy tín, tên tuổi và cực kỳ nhạy bén trong nghề nghiệp. Thông thường, ê kíp này do ông Thư ký tòa soạn quy tụ, ông Thư ký tòa soạn giống như Bếp trưởng của một nhà hàng, tổ chức bài vở trang trong, các chuyên mục thường xuyên, chỉ huy phóng viên chạy tin, chụp ảnh và nhất là phải có một người trong tòa soạn làm tin “Xe cán chó” thật giỏi. Nhiều tờ báo ăn nhau ở chỗ trang 8, trang dành để đăng tin “Xe cán chó”. Tin thì phóng viên đi lấy, viết nhưng chủ yếu do “hãng tin” vỉa hè của hai ông Võ Cân-Văn Đô cung cấp, rải đều cho các tòa soạn báo, ai sử dụng tin gì thì cứ biên tập, sửa chữa, cắt cúp, thêm mắm dặm muối, đặt tít tựa sao cho hấp dẫn thì cứ làm. Nhiều tin “Xe cán chó” tùy theo trình độ của người biên tập, có thể “bắn” ra làm tin nổi bật ở trang 1 hoặc trang 3.

 

Báo ngày thì cạnh tranh mỗi ngày, đến khi năm hết, tết đến thì cạnh tranh báo xuân. Cạnh tranh không phải để báo in sớm, phát hành sớm trước tết cả tháng như bạy giờ, mà cạnh tranh về chất lượng, từ nội dung đến hình thức. Nội dung thì quy tụ những cây bút tên tuổi trong làng báo, làng văn, tức cộng tác viên, thường là Thư ký tòa soạn chịu trách nhiệm, đặt bài, ứng tiền trước cho tác giả để có bài độc quyền.  Báo xuân trước năm 1975 được gọi là giai phẩm xuân, số trang tăng gấp đôi, gấp ba tùy theo sống lượng bài vở. Báo xuân thì phải có “hương vị mùa xuân” nên các bài thường xuyên, chuyên trng, chuyên mục phải gác lại để tập trung đăng bài mới. Hầu như chỉ có bài các thể loại: giải trí, văn nghệ, kịch trường, phỏng vấn các “ngôi sao” cải lương, ca nhạc…truyện ngắn, thơ tình, thơ châm biếm, biếm họa, còn gọi là hí họa, tiểu phẩm, chuyện đông tây kim cổ loại độc, lạ, thơ Táo Quân chầu trời, chuyện con vật cầm tinh năm đó, ví dụ như “năm tuất nói chuyện chó”, và một bài không thể thiếu của “chiêm tinh gia” Huỳnh Liên là… tử vi của người sinh năm Tuất như năm nay, chẳng hạn.

 

Làm báo xuân lúc đó sướng hay cực? Cực là cái chắc rồi, cực không chỉ từ khâu tổ chức bài vở, hình ảnh, tranh minh họa phải đi làm “bảng kẽm” ở nhà Cliché Dầu đường Đề Thám mà cả khâu chạy nhà in, trực nhà in để giải quyết sự cố. Báo xuân tăng trang, khổ lớn cỡ tờ báo, tăng cả số lượng in gấp đôi báo thường vì lượng độc giả tăng và mỗi nhà không chỉ 1 tờ báo xuân mà có nhà mua tới 3-4 tờ để trang trọng trên bàn tiếp khách, ai tới chúc tết uống trà, nhắm chút rượu xuân, cắn hạt dưa, nhâm nhi mứt gừng cay cay, và đọc báo xuân. Còn thì cả gia đình, nam phụ lão ấu rành lúc nào thì đọc báo xuân lai rai suốt mấy ngày tết. Lúc đó báo xuân là một mặt hàng văn hóa tết ai cũng cần mua về chưng bày trong nhà như dưa hấu, bánh mứt. Báo xuân đã được nâng tầm là văn hóa phẩm ngày tết. Đặc biệt, tờ báo xuân nào có hình thức đẹp, thường ảnh của nữ nghệ sĩ cải lương, ca nhạc, điện ảnh vừa đẹp vừa ăn khách sẽ được các bào tranh nhau “thượng” lên bìa báo xuân.

 

Báo xuân trước năm 1975 phát hành vào thời điểm nào? Trái ngược với báo xuân bây giờ tranh nhau phát hành trước tết… cả tháng. Không chỉ vì cạnh tranh độc giả mà còn lệ thuộc vào nhà phát hành, đại lý phân phối… đặc biệt là hệ thống đại lý phân phối tranh thù phát hành báo xuân sớm để chuẩn bị đón tết. Trước năm 1975 không có chuyện nhà phát hành hay hệ thống đại lý phân phối “bắt chẹt”, “làm eo làm xách” báo xuân mà phải lệ thuộc vào các tòa soạn báo. Thông thường, báo xuân phát hành từ 20 tháng 12 âm lịch cho tới 23 ngày đưa ông Táo về trời, nhưng vẫn còn nhiều báo phát hành vào ngày 25-26 thậm chí tới 28 tết.

Báo xuân Ngày Mới trước năm 1975

Báo xuân Sài Gòn trước năm 1975 là tín hiệu của mùa xuân. Không khí ở các nhà phát hành thật nhộn nhịp, nhân viên làm đến đêm để phân phối đi các tỉnh, các sập báo hầu như đường nào cũng bày báo xuân ra bán, tờ báo xuân khổ lớn, bìa in 4 màu, hình ảnh nghệ sĩ nổi tiếng, trình bày rực rỡ được treo trang trọng ở các quầy sách báo ven đưởng, các ngã ba, ngã tư luôn đập vào mắt mọi người, và ai nấy đều háo hức chờ đợi, chực  sẵn ở các quầy sách báo ven đường để mua tờ báo xuân mình yêu thích, mua thêm 2-3 báo xuân mà mình thấy đẹp, thấy hay, có nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà báo tên tuổi cộng tác. Và cuối cùng là tâm trạng, cảm giác được cầm tờ báo xuân “hoành trang”, nặng tay, ngửi mùi thơm đặc trưng của mực in, của giấy mới “ra lò”. Cũng có nghĩa, mùa xuân đang về, những ngày tết nguyên đán đã cận kề.

 

Không khí của báo xuân trước năm 1975 những ngày này càng náo nức hơn với hệ thống phát hành… di động, phát hành dạo. Hình ảnh những đứa trẻ con nhanh chân, lanh tay, lẹ miệng ôm từng xấp báo xuân vừa chạy khắp nơi, từ vỉa hè, quán cóc, bến xe, bến tàu, nhà ga, các chợ… cất tiếng rao báo xuân, giới thiệu một cách “chuyên nghiệp” những “trích đoạn” bài báo xuân nào hấp dẫn, nhất là đọc thuộc lòng bài thơ “Táo Quân chầu trời” theo thể vè rất có duyên để tiếp thị. Không phải do ngày đó phượng tiện giải trí ít, internet chưa có, báo mạng chưa phổ biến tràn lan như bây giờ, mà với cách phát hành, tiếp thị báo xuân đến từng hang cùn, ngõ hẻm một cách linh động, hiệu quả như thế nên các báo nói chung và báo xuân nói riêng đã là một nhu cầu, một mặt hàng văn hóa phẩm không thể thiếu với mọi nhà, mọi người trong lúc không khí xuân đang rộn rã, thúc giục…

Từ Kế Tường

 

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Tản văn, Tạp văn
[vivafbcomment]
Tin mới
  • Sự tráo trở của một nhạc sĩ

    Nhớ ngày đó tôi còn làm việc ở Báo CATP, ông thường đến chơi, khi thì ăn cơm trưa bên phòng khách ở lầu 1 của tòa soạn, khi qua phòng tôi nói chuyện khào. Khi biết tôi ra tập thơ “Tái hiện một giấc mơ” ông gợi ý tặng ông một tập để ông […]

  • Ước có nhiệm mầu

    Thương dừa chạm khắc bóng quê Cơm sôi tiếng mẹ gọi về góc sân Nghe gà gáy hết thanh xuân Sao lần lữa mãi với ngần ấy tôi Tiếng chim xô lệch màu trời Để rau đắng đất, đắng thời đã qua Ai khua sóng khúc sông nhà Chị tôi gánh nặng phù sa bãi […]

  • Thắp cho ta ngọn lửa

      Tay nào thắp cho ta ngọn lửa Để ngày lên tan hết sương giăng Khép tình buồn phía sau cánh cửa Đón sớm mai nguyệt quế trong ngần   Xin tạ lỗi với người hôm trước Một lần thôi, em nhé-Ta đi Đường mưa nắng phôi pha mấy lượt Đời ước mơ còn ước […]

Tin nổi bật
  • Sự tráo trở của một nhạc sĩ

    Nhớ ngày đó tôi còn làm việc ở Báo CATP, ông thường đến chơi, khi thì ăn cơm trưa bên phòng khách ở lầu 1 của tòa soạn, khi qua phòng tôi nói chuyện khào. Khi biết tôi ra tập thơ “Tái hiện một giấc mơ” ông gợi ý tặng ông một tập để ông […]

  • Ước có nhiệm mầu

    Thương dừa chạm khắc bóng quê Cơm sôi tiếng mẹ gọi về góc sân Nghe gà gáy hết thanh xuân Sao lần lữa mãi với ngần ấy tôi Tiếng chim xô lệch màu trời Để rau đắng đất, đắng thời đã qua Ai khua sóng khúc sông nhà Chị tôi gánh nặng phù sa bãi […]

  • Thắp cho ta ngọn lửa

      Tay nào thắp cho ta ngọn lửa Để ngày lên tan hết sương giăng Khép tình buồn phía sau cánh cửa Đón sớm mai nguyệt quế trong ngần   Xin tạ lỗi với người hôm trước Một lần thôi, em nhé-Ta đi Đường mưa nắng phôi pha mấy lượt Đời ước mơ còn ước […]